maandag 20 juli 2015

De Biënnale van Venetië in een paar gedachten. La mer.












In de geest van deze blog deel ik graag mijn diepste ontroering met u. Ditmaal over de Biënnale van Venetië, volgens een paar eigengereide thema’s: la mer, werelden van elders, de magie van de massa, tekenaars en techniciteit, het spel, de sleutel en de robot, het Italiaans paviljoen: top of flop?
La mer
Runo, Lagomarsino, 'La Muralla Azul', 2014

Gelaagd en niet moralistisch, dat is de uitdaging waar de geëngageerde kunstenaar voor staat. Runo Lagomarsino’s idee is even eenvoudig als geniaal. Hij noemde zijn 5 werken ‘La Muralla Azul’, blauwe muur, omwalling.

Lagomarsino liet zijn blauwe vlakken zonnen en zwemmen. Het lichtgevoelig papier kreeg kleurnuanceringen en mocht dan een bad nemen in de Middellandse zee. De grillige materialiteit die zo ontstond, roept de willekeur van de zee op. Lagomarsino beeldde de oceaan al eerder af als een geopolitieke ruimte met 'Four date drawings'(2011), gebaseerd op de eerste reizen van Colombus naar Amerika. De vijf werken die 'Muralla Azul' vormen, hebben al aan de toren van Napels gehangen, een symbolische stad  voor de migratie, zowel in als uit Europa. De zee als horizontale omwalling is meer dan ooit actueel, maar het werk voelt niet belerend aan. Zo eenvoudig poëtisch dat ik er tranen van in de ogen kreeg.

Ellen Gallagher deed dertig jaar geleden onderzoek naar de migratiepatronen van microscopische snelvoetige zeeslakken. Ze maakte er uitgebreide tekeningen van. Die bleven haar inspireren bij haar schilderijen over Drexciya, een soort zwart Atlantis, ontstaan uit de baby’s van verdronken slavinnen. Gallagher heeft dit verhaal van technoproducer James Swindon geïnterpreteerd als een wedergeboorte van de pan-Afrikaanse cultuur. Daar onder water spelen nationale conflicten geen rol meer.
Gedurfde fantasieën, nieuwe werelden zagen we wel meer op deze biënnale. Zo was er de futuristische Arsène Zhiliayev, die zijn utopie op een oude Russische cosmonautendroom entte: de expansie van het Sovjetrijk, outerspace. Chinese gelukskatten zwaaien er de plak. Geflipt, maar coherent. Zhiliayev kan je op Giudecca bekijken, in ‘Casa dei tre oci’. http://treoci.org/. Gallagher hangt in het Centraal Paviljoen.

Ellen Gallagher, Dew Breaker, 2015.

Steve McQueen, filmmaker en artiest, draaide in 2002 een film op Grenada, een klein eiland in de Caraïben. Hij schoot materiaal van de vrolijke visser Ashes. Toen hij terugging in 2010 bleek de jongen brutaal vermoord te zijn. Een zakje drugs, gevonden op het strand, had hem zijn leven gekost. McQueen toont in het Arsenale een installatie van twee video’s, waarvan de sound in elkaar loopt.  Je kan maar één video tegelijk zien, want de schermen staan met de achterkant tegen elkaar. Aan de ene zijde zie je Ashes op zijn vissersboot, vol levenslust. Aan de andere kant de werkmannen die zijn definitieve graf delven. De loop van Ashes op zee lijkt zijn leven oneindig te willen verderzetten. Erg aangrijpend.

De Biënnale van Venetië: Eerder poëtisch dan cerebraal


Deze 56ste Biënnale ‘All the world’s futures’ doet een gigantische beroep op de verbeelding en het gevoel. Utopieën allerhande, fictieve historie, autofictie, je komt het er allemaal tegen. Je ziet jezelf in een maïsveld staan, tussen de palmen van Broodthaers of onder duizenden sleutels. De Nigeriaanse curator Okwui Enwezor koos voor een groot aantal Afrikaanse, Amerikaanse en Aziatische kunstenaars, die het magisch realisme van Venetië alle eer aandoen.

Deze biënnale werd al omschreven als zeer geëngageerd, al kan je wat vraagtekens plaatsen bij dat engagement. De gerenommeerde kunstenaar Isaac Julien liet honderden personen voorlezen uit ‘Das Kapital’, het eerste wat je hoort in het Centrale Paviljoen van Giardini. Julien is wel zelf een grootverdiener op de kunstmarkt. De zinnen uit het lijfboek van Marx worden bijna overstemd door ‘L’Homme qui tousse’, de bloed ophoestende man van Christian Boltanski. Die kunstenaar baseerde een groot deel van zijn werk op WOII. De Westerse klaagmuur van Fabio Mauri en het eenvoudig geniale ‘Muralla Azul’ van Lagomarsino doen denken aan de immigratieproblematiek, al was het werk van Mauri oorspronkelijk een verwijzing naar Auschwitz.

Fabio Mauri, Il muro occidentale o del pianto, 1993.

Toch zijn er ook veel speelse tongue in cheek werken, waardoor deze biënnale zelfs na drie volle dagen niet te zwaar op de maag valt. Wie niet voorbij de ‘huh?’ geraakt bij het zien van een modern kunstwerk, raadt ik deze biënnale aan als kuur. Als je goed observeert en de titel leest, kan je al veel begrijpen zonder de hele tijd in de gids te lezen. De geoefende kunstliefhebber zal de verwijzingen naar werken van Ai Wei Wei of Marcel Duchamp appreciëren, of ziet er graag de oude waarden terug zoals Fabio Mauri, Marlène Dumas, Georg Baselitz, Christian Boltanski of Andreas Gursky.

Wanneer het bijna 18u00 was, trad bij mij een soort onrust op die kon wedijveren met de existentiële onrust van de mens in een veranderende politieke en sociale context. Ik voelde me één met ‘the age of anxiety’ die volgens voorzitter Paolo Baratta de raison d’être van deze biënnale is. Zes uur is werkelijk te vroeg om dit prachtige evenement, vol topwerken af te sluiten. Zelfs wanneer je er van 11 uur aan begonnen bent en je voeten ondertussen een kunstwerk van blaren zijn geworden.

Chantal Pattyn schreef een excellente en praktische gids voor de Biënnale, waar je een overzicht krijgt van de geografie van de biënnale en van haar favoriete werken. Dankzij deze gids ging ik naar de expo ‘Heartbreak Hotel’ van de Brusselse curator Vanhaerents, op het eiland Giudecca. Daar kan je onder andere een prachtige vierdelige video van Bill Viola bekijken. Die expo staat niet in de kleine catalogus van  de biënnale.

http://cobra.be/cm/cobra/kunst/1.2345251 = de gids van Chantal Pattyn.


Praktische noten: Op vrijdag en zaterdag is het Arsenale open tot acht uur ‘s avonds. Kom je met de trein? Met je ticket heb je misschien reductie. Koop geen dagpasje van de biënnale voor de geassocieerde expo’s in de stad: die zijn meestal gratis of apart te betalen. Voor Jenny Holzer op het San Marco wel 12 €.

 

dinsdag 9 juni 2015

Expo An sich /t/ doet het gebrek aan een Gents Fotomuseum even vergeten



Juni brengt dat gezapig sfeertje van eindejaarstentoonstellingen. We bekijken de eindwerken van onze naasten of collega’s, artiesten aan de academie, en we eindigen met een Cava in het zonneke. Naast dat sociaal gevoel en de drank, is het bijzonder aangenaam dat die expo’s de laatste jaren steeds kwalitatiever worden. De keramiek is al lang geen veredeld pottenbakken meer, siersmeden maken niet alleen tuinhekkens, zeefdruk is geen klein broertje van de schilderkunst.

De fotografen mochten beginnen vorig weekend in de Lindenlei, daar waar vroeger een technisch atheneum gehuisvest was. In de rauwe sfeer van de ondertussen verweerde muren kregen de moeders en dochters van Rebecca Serras er een laagje kwetsbaarheid bij. Net als de fotoreportage over dementie, de zelfportretten van rolstoelgebruiker en Man in Black Pierre Pollentier en de reeks over een Algerijns gezin zonder vader. Undress van Katlijn Blanchaert is een intieme fotografische snuffmovie, die vooral van suggestie uitgaat. Werkelijk van onze sokken geblazen, waren we van de grote afdrukken van David Bruneel. Plastieken zeilen zien eruit alsof ze naar een avondfeest gaan. David tovert de nederigste objecten in huis om tot het mooiste, zuiverste wat u ooit gezien heeft. Faut le faire.

Jeroen De Wandels’ waslijnen vol foto’s roepen een vintage universum op, genre Robert Doisneau, maar dan met zeer felle kleuren tussen het zwart-wit. Een klassieke kam van schildpad, die doorschijnende bruine, twee tanden eruit, zegt meer dan een portret van zijn overleden vader.
‘Platform’ van Dennis De Smet esthetiseert de verlatenheid van plekken waar mensen normaalgezien het middelpunt zijn. De praktijk van de kinesist, de congresruimte en de dansvloer krijgen eindelijk zelf wat theatrale aandacht. In fijne heldere kleuren die het desolate gevoel verjagen.

Tom Ruttink is gefascineerd door de industriële ingrepen van de mens op het aardoppervlak. Hij vond de onaangeboorde poëzie van aangeboorde aardlagen via Google Maps. Gemakkelijk zegt u? Wij draaiden de wand om en waren onder de indruk van de abstractie van een zwart-wit beeld. Veel bezoekers gingen met de neus op een halve centimeter afstand inspecteren of het geen houtskooltekening was. De uitsnede van de foto is een huzarenstukje, met een rechthoekig bassin perfect in het midden gecentreerd. De pokdalige ondergrond wil die geometrie bestrijden, afbreken, ten gronde richten. Wat een spanning.  Andere foto’s van Tom doen wat Mad Max-achtig aan. Op de grens met het surreële.

Ook gedurfd was de reeks ‘Babel’ van Karine Hanskens, die de onbeholpen communicatie tussen mensen uitdrukt in huilerige portretten. Drie immense treurende dames lijken panelen uit de Renaissance. Het gewild geënsceneerde wordt haast komisch, bij de man die zijn tranen over zijn stuur laat lopen.

De trots op deze dertien fotografen, hun passie voor hun artistiek werk, waar ze soms maar een klein aandeel van hun tijd voor kunnen vrijmaken, en hun bescheidenheid, brengen me dan de hele avond in hogere sferen, meer nog dan de Cava achteraf. Proficiat en het ga jullie goed.
(Op 14 juni kan u mijn enthousiasme delen, in Lindenlei 38, expo ‘an sich /t/)



zondag 31 mei 2015

De twijfel en de terrorist


Zie hoe mooi deze drie panelen samen spelen.

Je kan duidelijk drie keer dezelfde figuur onderscheiden, al is het eerste schilderij iets meer flou dan de twee andere. De figuur is levensgroot afgebeeld. We staan als toeschouwer op ooghoogte. Daardoor maken we makkelijk contact met haar. Maar er is niet echt een verftoets zichtbaar, de verf is heel vlak aangebracht, het lijkt bijna een foto in plaats van een schilderij. Je moet van dichtbij kijken om te zien dat het van olieverf is. Het gebrek aan toets van de kunstenaar maakt het werk realistischer, minder een illusie, hoewel de schilder dat realisme dan weer torpedeert door grijstinten te gebruiken. Zwart-wit-grijs doet denken aan krantenfoto’s. Alleen is de vrouw op deze schilderijen levensgroot. In de ordening van de beelden zit eenzelfde richting. Je kan je voorstellen hoe deze figuur doorstapt naar rechts. Maar het is niet zomaar een wandeling, ze houdt halt in het midden, alsof ze iets opmerkt of zich ergens van bewust wordt. Het zou een vrouw kunnen zijn die opgeschrikt wordt door paparazzi en betrapt doorloopt. Of misschien zag ze net een diefstal, of een aanslag. Ze staat telkens vrij centraal in het beeld, maar enkel haar hoofd, bovenarmen en borstkas worden weergegeven. Het is ons duidelijk te doen om wat in haar omgaat, niet om haar bestemming.

De titel van het werk: ‘Confrontation 1-3’. Gerhard Richter.

Deze vrouw gaat een confrontatie aan. In het eerste luik lijkt ze net te vernemen wat er gebeurd is. In het tweede luik kijkt ze de gebeurtenis in de ogen, met nieuwsgierigheid, angst, hoop. Het is een veelomvattende uitdrukking. Bij het derde luik lijkt ze zich neer te leggen bij wat ze gezien heeft. Wat denkt ze, voelt ze schaamte, spijt? En wat is er gebeurd op de plaats waar wij staan? Er is zo’n interactie met de toeschouwer omdat de afgebeelde figuur iets ziet buiten het schilderij, net als bij ‘Las Meniñas’ van Velasquez. Dat geeft, samen met het filmisch sequentiële aspect, een bijzondere dynamiek aan de beelden.


Dit is Gudrun Ensslin, een terroriste van de Rote Armee Fraktion. (RAF) Voor de gelegenheid heeft ze haar lange lichte lokken laten kortwieken. Ontdaan van haar frivoliteit, sober voor het hoogste doel. Richter heeft de context achter haar weggelaten, want de werken zijn gebaseerd op foto’s uit de gevangenis, waar ze met haar nummerplaat op staat. Ensslin was op weg naar een identificatieronde, waar verschillende verdachten met een nummer naast elkaar worden geplaatst. De getuigen moeten de misdadiger aanduiden. Dat is dus ‘de confrontatie’. Richter liet Ensslin’s menselijke kant zien. Daarover zei hij in een interview: ‘natuurlijk had ik geen sympathie voor de ideeën, of de ideologie waar deze mensen voor stonden. Ik kon het niet begrijpen, maar toch was ik onder de indruk. Zoals iedereen was ik ontroerd.’


Ensslin was een vitale jonge vrouw die had geacteerd in experimentele films. Haar extreme maatschappelijke betrokkenheid had haar naar het terrorisme gedreven. Ze liep mee in protesten tegen de atoombom en tegen de sjah van Perzië. Een actievoerder werd neergeschoten door de politie. Dit was de druppel die Ensslin zou radicaliseren. Ze verliet haar man en kind. Ze liet supermarkten branden met Andreas Baader, beging steeds meer gewelddaden. Op 7 juni 1972 werd ze in Hamburg gearresteerd. De pogingen van haar sympathisanten om haar te bevrijden, mislukten. Ze hadden er zelfs een vliegtuigkaping en gijzeling voor over. Op oktober 1977 kaapte het Palestijnse PFLP Lufthansavlucht 181 in Mogadishu in ruil voor de vrijlating van de RAF-leden. De dag erop werden Ensslin, Andreas Baader en Jan-Carl Raspe dood teruggevonden in hun cel. Officieel hadden ze zelfmoord gepleegd, maar sympathisanten en advocaten probeerden te bewijzen dat het om moord ging.

Ook over haar dood maakte Richter een werk, ‘Gehangene’. Ze is terug levensgroot. Het doek is 200 cm x140cm. Je ziet haar nog heel vaag, ze is al bijna verdwenen. Alsof we in haar wegdoezelende hoofd zitten.  

 

image not avaialable